Društvene mreže i zdravlje
DRUŠTVENI MEDIJI I ZDRAVLjE
Prođe li dan a da ne saznamo da je mračna strana interneta opet uzela danak, čija je cijena nerijetko nečiji život?
Društvene mreže nesumnjivo igraju vitalnu ulogu u proširivanju društvenih kontakata kod tinejdžera i pomažu im u sticanju značajnih tehnoloških vještina. Ali, kakav uticaj sve to društveno umrežavanje vrši na um mladih? Na osnovu mnogih istraživanja – veoma važan. Mozak u razvoju kod tinejdžera nije samo osjetljiv na značajno vrijeme provedeno onlajn, već su uočljive i poteškoće na koje nailaze pri organizovanju pomenutog vremena. Uz to, tinejdžeri su osjetljiviji od odraslih na pritisak vršnjaka, sajber maltretiranje i ,,seksting’’ – aktivnosti koje uključuju digitalnu komunikaciju.
Sve to ostavlja direktne posledice na razvoj mladih ljudi, pa osjećaj sreće i zadovoljstva sobom opada proporcionalno vremenu i načinu provođenja vremena onlajn tokom ,,tvinejdž’’ (8-12) i ,,tinejdž’(13-19) uzrasne dobi.
Po mišljenju mnogih eksperata, društvene mreže mogu stvoriti veću zavisnost nego duvan i alkohol, jer je između ostalog, pristup istima lak i besplatan. Zbog toga kažemo za današnje tinejdžere da su ,,rođeni digitalni’’.
SIMPTOMI ZAVISNOSTI OD DRUŠTVENIH MREŽA
- Osjećaj nemoći u odsustvu pristupa internetu, tokom ,,pada’’ društvenih mreža ili njihove neuobičajene sporosti
- Provjeravanje društvenih medija kao prva stvar ujutru i poslednja uveče
- Osjećaj stresa ako telefon nije nadomak ruke
- Korišćenje društvenih mreža u hodu
- Loš osjećaj u nedostatku ,,lajkova“, dijeljenja ili pregleda
- Korišćenje društvenih mreža tokom upravljanja vozilom
- Prioritet komuniciranja sa prijateljima i porodicom putem društvenih mreža u odnosu na kontakte uživo
- Osjećaj potrebe za neprestanim dijeljenjem svakodnevnih stvari
- Mišljenje da svi vode bolji život nego mi, u zavisnosti od onoga što vidimo na mrežama
- Prijavljivanje na mreže gdje god da se nalazimo
Slijede najčešći poblemi vezani za mentalno zdravlje koji se mogu javiti kod tinejdžera zbog prekomjerne upotrebe društvenih medija.
Depresija
Mnoga istraživanja su otkrila vezu između korišćenja društvenih medija i pojačanih simptoma depresije, uključujući smanjenje društvenih aktivnosti i povećanje osjećaja usamljenosti. Na osnovu različitih proučavanja, ljudi koji koriste više od sedam društvenih mreža imaju više nego tri puta veću mogućnost padanja u depresiju.
Istraživači sa Univerziteta Esseks i Univerziteta Kalifornija su uočili povezanost vremena provedenog na društvenim mrežama u uzrastu od 10 godina i smanjenog kvaliteta zdravlja kasnije, tokom adolescencije (uzrast 10 – 15 godina). Povrh toga, rezultati njihovog istraživanja su pokazali da korišćenje društvenih mreža u mlađoj dobi direktno pogađa djevojčice, dok ima slabiji uticaj na dječake, jer su one senzitivnije na poređenje i interakciju koja utiče na samopoštovanje, nego dječaci.
Anksioznost
Tinejdžeri osjećaju stalan pritisak da budu u toku, odmah odreaguju na neku objavu ili poruku onlajn, kao i da imaju savršene fotografije i odlično sročene objave. Sve to može izazvati veliki stepen anksioznosti. Što je veći društveni krug onlajn kontakata kod nekog tinejdžera, to je veća i anksioznost koju osjeća, trudeći se da bude u toku sa svim što se dešava na mrežama.
Pored toga, ukoliko se iz nekog razloga osjete osramoćenim na društvenim mrežama, većina tinejdžera, posebno djevojčice, sklona je da brine o tome šta drugi o njima mogu pomisliti i kako će odreagovati pri sledećem susretu. Uz to, sajber maltretiranje, dodjeljivanje vulgarnih nadimaka, i ostali primjeri okrutnog ponašanja onlajn mogu biti toksičan uzrok anksioznosti kod mnogih tinejdžera.
Nedostatak sna
Provodeći puno vremena na društvenim mrežama, tinejdžeri počinju da gube dragocjene sate sna, što može dovesti do naglih promjena raspoloženja, lošeg uspjeha u školi, sjedećeg načina života i hiperaktivnosti, a takođe i pogoršati već postojeće probleme kao što su depresija, anksioznost, poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću i sl.
Jedna britanska studija, objavljena u Journal of Youth Studies nakon posmatranja 900 tinejdžera uzrasta 12 do15 godina, tokom njihovog korišćenja društvenih medija i praćenja uticaja pomenutog na kvalitet sna ustanovila je da se jedna petina tinejdžera,,gotovo uvijek’’ budi tokom noći da bi se ,,ulogovala’’ na društvene mreže, u čemu prednjače djevojčice.
Osim što su izjavili da se sve vrijeme osjećaju umorno, ispitanici su dodali i da su u prosjeku manje srećni od tinejdžera kojima društveni mediji ne remete san. Ne smijemo zanemariti ni činjenicu da nedovoljno sna dovodi i do pada imuniteta, što može izazvati kardiovaskularna oboljenja, stomačni refluks, bolove u mišićima, glavobolju, alergije, gubitak mišićne mase, smanjen apetit itd.
Zavist
Tinejdžeri imaju izraženu naviku da se porede sa vršnjacima i okruženjem uopšte, što može izazvati značajan osjećaj zavisti i ljubomore. Kod njih se može razviti opsesija tuđim izgledom, imovinom i iskustvima, u čemu im se čini da sami oskudijevaju. Zbog potrebe da budu prihvaćeni, postaju očajni, stičući utisak da drugi ljudi vode uzbudljivije živote od njih, što čini da se osjećaju neadekvatno i neprilagođeno, depresivno, anksiozno, usamljeno, bijesno i odbačeno.
Sve to, u kombinaciji sa maltretiranjem i okrutnošću na koje nailaze onlajn, može dovesti do ozbiljnih, pa nekada čak i fatalnih posledica, čemu nažalost svjedoči svakodnevica.
Na kraju, tinejdžeri često vezuju svoju društvenu prihvatljivost za broj pratilaca, pregleda, ,,lajkova’’ itd. što kasnije produbljuje problem.
Problemi u komunikaciji
Iako društveni mediji omogućavaju održavanje kontakta sa prijateljima i porodicom, takav kontakt nikada ne može adekvatno zamijeniti komunikaciju uživo.
Pored toga, mnogi tinejdžeri provode većinu vremena u kontaktu sa sadržajem društvenih medija onlajn, provjeravajući objave, fotografije, statuse i ,,lajkove’’, te često zanemarujući ljude oko sebe, što ima negativan uticaj na lične odnose poput prijateljstva, emotivne veze itd. Nije neuobičajeno da počnu da miješaju virtuelne odnose sa stvarnim.
Kako se nositi sa izazovima
Tinejdžerski uzrast je period tokom kojeg se mozak značajno razvija, pa je veoma važno da roditelji postanu svjesni uticaja koji društveni mediji mogu imati na njihovu djecu. Stoga je značajno ustanoviti smjernice za upotrebu društvenih mreža kao i ograničiti pristup telefonu i ostalim uređajima, čime se postavljaju granice koje mogu pomoći u očuvanju zdravlja djece.
Takođe je važno podijeliti mišljenje o korišćenju društvenih medija unutar porodice, fokusirajući se na bezbijednost i odgovornost. Kada porodice upravljaju svijetom društvenih medija zajedno, lakše je zaštititi djecu od negativnih uticaja i preusmjeriti njihovu pažnju na koristan aspekt svijeta društvenih medija, koji nije zanemarljiv.
Zato – prestanimo gledati u telefon, pogledajmo oko sebe!
(Tekst za Glas Gimnazije) Nevena Tomić, profesorica