Tanasije Pejatović

Tanasije Pejatović rođen je 1875. godine u porodici koja je, osim njega, dala još nekoliko ličnosti značajnih za razvoj prosvjete i kulture u pljevaljskom kraju. Osnovnu školu završio je u Pljevljima i već tada pokazivao višestruke talente. Školovanje je nastavio u Prvoj nižoj gimnaziji u Beogradu. Prepoznajući njegov dar, predsjednik crkveno-školske opštine Pljevlja, 1891.godine, obratio se beogradskom mitropolitu sa molbom da se kod nadležnih zauzme kako bi se Tanasiju Pejatoviću omogućilo dalje školovanje u Višoj gimnaziji u Beogradu. Tako je Tanasije, prvi iz pljevaljskog kraja, postao đak te škole.

Kao učenik drugog razreda, u vremenu kada je postojalo samo nekoliko listova koji su se bavili šalom, humorom i satirom,  postao je urednik ilustrovano-satiričnog lista “Tipar“ koji je stvarao sa Stevanom Samardžićem i bratom Ristom Pejatovićem. List je izlazio u Beogradu od 1893. do  1895.godine, a zbog kritičkog odnosa prema režimu, ilegalno je izdavan i dijeljen.

Studirao je na Velikoj školi istorijsko –geografski odsjek, gdje je diplomirao 1891.godine. Još kao student, sa profesorom Jovanom Cvijićem,  započeo je istraživanja u oblasti geografije i antropogeografije. Tanasije Pejatović pokazivao je izuzetnu darovitost za slikarstvo i crtanje o čemu svjedoči jedan broj njegovih umjetničkih djela koji se čuva u Zavičajnom muzeju u Pljevljima. Tanasijev mlađi brat Risto (1877 – 1905) prvi je akademski vajar sa teritorije savremene Crne Gore. Studije vajarstva završio je sa odličnim uspjehom na čuvenoj praškoj Akademiji likovnih umjetnosti. Risto je imao mnogo značajnije umjetničke domete. Dobitnik je više značajnih nagrada.

Tanasije Pejatović prvo je službovao u Skoplju. Prilikom boravka u rodnom kraju, aktivno se uključio u pripreme za otvaranje gimnazije u Pljevljima. Položio je uspješno i profesorski ispit i postavljen na dužnost direktora Gimnazije 20. januara 1902.godine.

Vremenom, baveći se intenzivnim antropogeografskim istraživanjima, Tanasije je postao jedan od najdarovitijih saradnika Jovana Cvijića. Već 1902.godine objavio je studiju “Srednje Polimlje i Potarje u Novopazarskom sandžaku“. Kako bi izbjegao moguća ometanja u radu, studiju je objavio pod pseudonimom Petar Mrkonjić.. Osim ovog značajnog djela, objavio je i radove: “Mrnjavčevići u istoriji i narodnim pjesmama“, “Jedan srpski rodoslov nove redakcije“, “Spisak fermana, buruntija, hudžeta, murasela, hućuma, teskara i drugih isprava za manastire Sv. Trojica, Banju, Kratovo, Mažiće, Dovolju i Dubočicu“, “Proučavanje sela u jednom dijelu Polimlja“, “Manastir Sopoćani“, “Manastir Davidovica“ itd. Dio njegovih rukopisa čuva se u Zavičajnom muzeju u Pljevljima.

Tanasija Pejatovića smrt je prekinula u jeku zamašnog naučnog, prosvjetnog i kulturnog djelovanja. Umro je 23. aprila 1903. godine u dvadeset osmoj godini. Dostojno ga je ožalio ne samo rodni kraj, već i šira naučna i kulturna javnost. Njegov profesor Jovan  Cvijić isticao je da će teško naći zamjenu za saradnika takvog talenta i kapaciteta. Dvije godine kasnije umro je i njegov mlađi brat Risto.

Direktorica

Mr Ljiljana Bajčetić